Simeon ten Holt (1923) schreef zijn Canto Ostinato in 1976, de mooiste compositie in Nederland ooit geschreven. Canto Ostinato (‘koppig lied’, waarbij de klanken oneindig in een ritmisch patroon worden herhaald) is een mathematisch en mimimal muziekstuk, waarbij de precieze bezetting is vrijgelaten en beslissingen aan de musici worden overgelaten.
Het stuk is opgebouwd uit een groot aantal secties en 5 notenbalken [zie illustratie]. De musici kunnen per sectie beslissen welke notenbalken ze volgen en hoe lang ze een sectie spelen en hierop variëren of improviseren voor ze door gaan naar de volgende. Dat het geen rommeltje wordt, is te danken aan het ritmisch patroon waarbinnen de klanken zich bewegen en het samenspel van de musici. Iedere uitvoering is hierdoor even spannend als uniek.

Het pianoduo Van Veen maakte faam met verschillende versies van de Canto Ostinato, op zeer verschillende locaties: concertzalen, fabriekshallen en zelfs onder een tentzeil in de stromende regen. Hun weergaven onderscheiden zich van andere, door hun intense samenspel tijdens het concert, waardoor hun versies bijzonder levendig en teergevoelig zijn.

De uitvoering van vandaag is een zogenaamd ‘ligconcert’. Het is wat onwennig om bij binnenkomst mensen op het podium rondom de twee vleugels op matjes te zien liggen. Het meditatieve karakter van de muziek en de voorkeur van Jeroen van Veen om als kleine jongen onder de vleugel van zijn moeder gebiologeerd te liggen luisteren, rechtvaardigt dit manifestatie, hoewel het gedraai van de liggers het zittende publiek behoorlijk afleidt.

De klanken zijn mystiek; de secties magisch realistisch onder de handen van de meesterpianisten. Hartstocht, wanhoop, angst, dromen, verdriet, eenzaamheid, geluk: alle gevoelens die een mens kent, komen voorbij. Deze emoties horen bij elkaar, het gemis van één betekent een breuk met de anderen; het stokken van de levensadem. De klanken klinken afzonderlijk breed, lang, smal en kort maar maken onderlinge combinaties van ijle zwaarte, verstikkende luchtigheid, vloeiende lichtheid, net zoals een mens verstrikt kan raken in de eigen tegenstrijdigheid en afwisselend meegaat in de stroom. Steeds als het onhoudbaar dreigt te worden, volgen steevast hoop en verlossing in langgerekte diepwarme klanken. Even op adem komen tussen twee stroomversnellingen in.
Christelle Chamuleau

De Yamaha’s nodigden uit toch heel subtiel en gevoelig spel. Het openingsgedeelte was voor ons persoonlijk een van de mooisten tot nu toe, zo goed als alles lukte, de diversiteit aan klanken, ook hier werden we weer door onszelf verrast. De oneindige mogelijkheden zijn fantastisch en het stuk blijft geniaal! Het publiek was enorm stil, het licht liep naadloos samen met ons spel, en er ontstonden heel spannende momenten. Heerlijk om zo te kunnen spelen, en met het materiaal bezig te zijn en elke keer weer anders te boetseren. Het werd een best lang concert, een uur en vijfenveertig minuten!

Het was weer een warm applaus en na afloop waren we zo druk in gesprek dat we zelfs vergaten de cd’s tevoorschijn te halen om te verkopen…iemand  vroeg er nog om toen bijna iedereen weg was, dus toen toch nog een cd verkocht;-) Na afloop heerlijk gegeten in Zaandam, Toon en Mark trakteerden ons ditmaal. Tevreden en voldaan naar huis gereden. Een volle week voor de boeg met veel… Canto..

Aangezien het nieuwe theater nog in aanbouw is (door dezelfde architect als van ‘De Spiegel’ in Zwolle) zit het theater tijdelijk in de muziekschool. Een omgebouwde kapel doet nu dienst als theaterzaal. Een prachtig hoge zaal met veel ramen en hout. Op het podium stonden twee ‘nieuwe’ vleugels voor ons, dat wil zeggen, dit merk hadden we nog niet gehad in deze tour: Bösendorfer. En dan nog twee dezelfde ook. Alhoewel de aanslag vrij zwaar is hebben ze wel heel veel mooie boventonen. Na de soundcheck met Toon hebben we lekker gegeten in een aangebouwd café (met zelfmeegebrachte maaltijden, dat dan weer wel.) Het concert begon om 20.00 uur.

Mijn inleiding was iets langer dan normaal, maar het helpt volgens mij wel om het publiek iets meer uitleg te geven over de muziek.

Het was weer heel anders om het Canto op deze Oostenrijkse vleugels te spelen. Vooral in het spel met de boventonen ontstonden heel nieuwe klanken. Van de ruim honderd mensen lagen er een stuk twintig op het podium. Meer pasten er ook niet bij… Vlak voor de eerste climax kwam iemand uit het publiek voorzichtig naar ons toe gelopen en die ging in het midden onder de vleugels liggen, precies het mooiste punt om te luisteren. Die heeft er tot het einde gelegen en was lyrisch na afloop van de sensatie van puur twee-piano-geluid. Na exact negentig minuten spelen stopte de Canto in Assen. Het publiek liet weer duidelijk horen dat ze enthousiast waren en we kregen bloemen! Alvorens we de weg weer op gingen, hebben we samen nog even wat gedronken in het café, waar we ook nog een paar mensen hebben gesproken.

Het was weer een voldaan gevoel na dit concert!

We kregen ook een recensie over dit concert. Klik hier voor meer.

Alweer een prachtige dag met fris lenteweer! In de ochtend een lange wandeling gemaakt door Culemborg, over de markt en naar de haven gelopen. Heerlijk om zo je zondag te beginnen. Een groter contrast qua reisafstand is bijna niet denkbaar; gisteren speelden we in onze eigen woonplaats, op een paar minuten reisafstand van ons huis, en vandaag spelen we Canto in het verst verwijderde theater van Culemborg: Den Helder. Rond een uur of twee hebben we de spullen in de auto geladen en gingen we op reis naar het noorden van Noord-Holland. De zon stond alweer flink lang te warmen, en zeker met de frisse buitentemperatuur een heerlijk moment om te rijden met open dakje. Onderweg geluisterd naar Tubular Bells II, waar we nog steeds over aan het denken zijn hoe we dat volgend jaar kunnen gaan uitvoeren. Het begint wel al te komen, maar het blijft nog veel denken en puzzelen. Maar goed, na twee uur rijden kwamen we aan in Den Helder en het was even zoeken naar de artiesteningang, dat kan namelijk behoorlijk lastig zijn bij theaters. De artiesteningang zit meestal aan de achterzijde van de theaters. Zo ook hier in Den Helder, maar ik heb toch maar even gebeld met de telefoon of ze open konden doen. Zeker bij de grotere theaters is het best ver lopen om een groot gebouw heen met zware tassen. Vandaag speelden we helemaal akoestisch, op een Yamaha C7 vleugel en een Kawai C5. De ruimte klonk bijzonder fraai, en tijdens het inspelen viel al op hoe zacht je hier kunt spelen zonder intentieverlies. We kregen meteen koffie aangeboden van de techniek en alles stond zo klaar. Ook een volle koelkast waar we gewoon uit konden pakken wat we nodig hadden. Gastvrij hoor. Rond 16.30 uur ging de techniek eten, en hadden we het hele gebouw voor ons alleen. Heerlijk ingespeeld en voor het concert begon hadden we ruim de tijd om te ontspannen, te eten, te ontspannen en weer te spelen. Vanavond besloten we om van te voren maar eens geen toelichting te geven op het werk. De animo in Den Helder voor een Canto Ostinato op zondagavond was niet erg groot, maar de mensen die er waren genoten aandachtig. De zaal gaf ook met publiek nog zeer veel mogelijkheden om mooi te kleuren en diverse speciale effecten kwamen goed uit de verf . Na afloop nog met wat mensen gepraat (iemand vond Canto wel iets weg hebben van Tubular Bells…wat beluisterden we vanmorgen ook alweer??), de techniek bedankt voor de goede zorg en de auto in richting huis. Helaas was een gedeelte van de weg afgezet, dus was het een beetje zoeken, maar na dik twee uur in de auto waren we weer in Culemborg. Net als Canto een reis, elke keer anders, maar wel een mooie avond om in te rijden met een enorm volle maan was het een genoegen om door het Noord-Hollandse landschap te cruisen.

Vandaag de kortste reistijd van alle concerten, aangezien we in Culemborg wonen;-) Theoretisch konden we zelfs met de fiets gaan, ware het niet dat we veel kleding en spullen bij ons hadden zodat we toch maar met de auto zijn gegaan. Stonden we vorige week nog in een giga groot theater in Breda, vandaag het kleinste theater van onze tour met ligconcerten: Culemborg. Een echte thuiswedstrijd, te meer omdat we er jaren geleden ook al veel concerten deden. Bij aankomst naar de kleedkamer die beneden is. In de kleedkamer stond een fles Spa blauw klaar, en er lagen zelfs handdoeken voor na het douchen! Die waren we nog niet tegengekomen. Onze dag begon al goed, want in de ochtend stond er een stralende zon aan een strak blauwe hemel die de lente al een beetje aankondigde. Toen we een blik wierpen in het gastenboek van Theater de Fransche school zagen we bij onze voorstelling een grote aantekening ‘Liefs van Angela’ staan. Op 6 maart was Angela Groothuizen in ‘ons’ theater geweest met haar voorstelling en had een bericht voor ons achtergelaten. We hadden haar een keer uitgenodigd maar toen kon ze toch niet komen. Angela is al heel lang een trouwe Canto fan, en ik weet dat ze onze cd veelvuldig heeft meegenomen op diverse reizen. Een grote glimlach op ons gezicht!

Terug naar boven om de vleugels alvast te proberen. Een Yamaha G2 (deze is van het theater) en een gehuurde vleugel van Evert Snel, een Kawai. Gelukkig waren de vleugels klein, meestal vinden we: hoe groter de vleugels hoe fijner, maar dit was perfect, want er wilden ook ongeveer 20 mensen liggen op het toneel. Daar was nauwelijks plek voor, maar het paste allemaal net!  Na de soundcheck met Toon gingen we eten bij het restaurant Andermaal, tegenover het theater. Prima eten en de bediening ging ook lekker vlot zodat we op tijd weer terug waren in het Theater.  Om half negen kregen we aanvang. Bij het opkomen moesten we even goed uitkijken dat we niemand op de tenen trapte!… Het was een uitverkochte voorstelling dus alle ruimte was gevuld. Sandra deed ditmaal het verhaal over de compositie en het idee van de ligconcerten. Nadat we gingen zitten werd het donker en begonnen we aan de Canto in Culemborg. We hadden het stuk nog nooit in dit theater gespeeld, wel vaak in de Barbarakerk, (daar hebben we ook diverse cd’s opgenomen) maar nog nooit in de Fransche School.  De klank was erg mooi, en we konden veel uit de vleugels halen. Het thema kwam er weer prachtig uit en ondanks het feit dat we het stuk nu heel vaak achter elkaar hebben gespeeld, blijven er weer nieuwe dingen ontstaan, en blijf je weer nieuwe dingen horen. Het leuke van een klein theater is dat je de mensen in de zaal ook zo dichtbij voelt.  Na de laatste noten volgde de stilte en een lang en warm applaus. De Canto in Culemborg duurde bijna 90 minuten, weer langer dan we dachten. Ook voor ons als uitvoerder, blijkt de tijd altijd sneller te gaan dan je denkt. Na afloop hebben we veel bekende en onbekende mensen kunnen spreken en kregen we vele complimenten. Ook vertelde een luisteraar ons hartstochtelijk dat hij niet kon begrijpen dat iemand zou willen líggen bij ons concert; hij zat zelf anderhalf uur lang op het puntje van zijn stoel!! Het valt mensen altijd op hoe onze interactie verloopt en hoe gelijk we spelen. Erg attent ook van de directrice Marjan van Huijstee om ons goed van drankjes te voorzien toen we druk in gesprek waren met Canto fans. Naast de Canto fans zijn er ook mensen die fan speciaal van óns zijn; zo waren er mensen uit Oud Beijerland en zelfs uit België. Van mijn leerling EV (ze is inmiddels al 3 maal geweest naar onze ligconcerten) twee beschilderde koffiekopjes: ‘Canto Cups’! Erg lief. Rond half een stapten we voldaan onze bedjes in om te genieten van een nachtrust na een geweldige avond in ons eigen ‘Kuilenburg’.

‘Wow!’ was de eerste reactie toen we aankwamen in de middenzaal van het Chassé Theater in Breda. Wat een ruimte, en enorm podium en gigazaal, het leek wel een balzaal zo met de tribune ingeklapt. En vanaf hier gingen we alleen maar verder in superlatieven….na een korte check van de vleugels, tweemaal gelijke Yamaha C7 (heerlijk), de trappen af naar de kleedkamers. Nu heb je kleedkamers en Kleedkamers, maar dit slaat werkelijk alles in schoonheid en design! Talloze kleedkamers, elk in eigen stijl naar een toneel-muziek-theater icoon (zoals Ko van Dijk of Maria Callas) ingericht. Maar dan ook echt ingericht, tot op de wc bril aan toe, alles in stijl. Sandra wilde graag in de Nureyev Kleedkamer en ik in de Leonard Bernstein kleedkamer. Dames mogen kiezen dus kozen we voor de Russisch gestileerde kamer van Nureyev. Het bleek ook intern al vrij russisch, want de kledinghaakjes waren afgebroken…Toen toch maar besloten om in ‘de Bernstein’ te gaan zitten. Zelfs tegels met zijn handtekening…hoever kan je gaan. Overigens ook prachtige fotoseries in elke kleedkamer van de desbetreffende artiest. En nu we dan toch bezig zijn, een kijkje in de artiestenfoyer doet niet onder voor een 5-sterren hotel, met flipperkast, biljart, computerhoek met tig computers, een bar met bediening, restaurant met prima eten, kranten en ander leesvoer, lekkere stoelen en ga zo maar door. Best wel zonde dat we om 19.00 uur aanvang hadden en niet langer in het 5 sterren hotel konden verblijven. Breda mag de parel van het Zuiden worden genoemd, het theater maakt dat helemaal waar: niets ten nadele van de andere theaters (we hebben ze nog lang niet allemaal gezien) maar dit zal moeilijk te evenaren zijn. Na de soundcheck met Toon even gegeten en al vrij snel stonden we op het podium. Tijdens het omkleden hadden we de speakers van de zaal aangezet zodat je in de kleedkamer hoort wat in de zaal gebeurt, en we hoorden vanavond voor het eerst de elektrische luchtbedpomp! Ik heb er ook nog iets over gezegd in de inleiding. Er lag ruim 120 man in de enorme zaal, en boven op het balkon zaten nog  eens 30 mensen. Het lichtplan ging vanavond ook op de seconde nauwkeurig. De zaal, de vleugels, het publiek, alles nodigde uit tot een geraffineerde uitvoering die in totaal een uur en 45 minuten duurde. Echt geweldig! Het publiek was erg enthousiast, en we kregen ook nog 2 prachtige boeketten. Na afloop nog met mensen gepraat, cd’s verkocht en gesigneerd en een wijntje gedronken voordat we weer huiswaarts keerden. Van de grootste zaal naar de kleinste zaal, volgende week een thuiswedstrijd Culemborg; we hebben een week om af te kicken. Deze ervaring zullen we niet snel vergeten!

In de middag gingen we op weg naar Amstelveen, hier speelden we vanavond. Bij binnenkomst eerst maar een kopje koffie genomen in het artiestencafé. De kleedkamers waren netjes voor elkaar, en we konden meteen de kleding uithangen. Wel altijd weer even zoeken in de gangenstelsels van theaters, het kan soms een echt doolhof zijn! Maar na een paar keer heen en weer lopen, weet je al snel de route. Soms;-). Overigens konden we prima achter het theater parkeren met een parkeerontheffing van het theater. De vleugels stonden al klaar op het podium, vandaag een Steinway D concertvleugel en een Steinway C vleugel. Deze laatste komen we niet zo vaak tegen; hij heeft ongeveer dezelfde lengte als een C7 Yamaha vleugel. Gelukkig hadden we een beetje versterking om de ongelijkheid in de instrumenten op te heffen, en dan een beetje akoestiek in de ruimte toevoegen zodat het stuk beter tot zijn recht komt. Om 19.30 deed ik een inleiding (salon) in een de heuse filmzaal met een prachtig Dolby Surround system. Een een halfuur vertelde ik iets over het stuk, de achtergronden, ontstaanswijze, en de historie. Ook wat zijtakken naar de beeldende kunst, de minimal music, om alles bij elkaar een beeld te vormen van de muziek van Simeon ten Holt. En zoals gebruikelijk altijd te weinig tijd om alles te zeggen wat je zeggen wil. Een halfuur gaat zo voorbij, zeker als ik lekker op dreef ben.

Vandaag lazen we een leuk stukje in de Volkskrant: Twee breinen, één Hints van Mark Mieras. Met veel genoegen hebben we destijds het boek ‘Ben ik dat’ gelezen van deze auteur die allerlei hersenonderzoek in begrijpelijke taal weet te gieten. Deze column ging over het feit dat hersenen kunnen synchroniseren met elkaar. Ik citeer:

Soms is het maar goed dat een theaterzaal, of beter gezegd de theatervloer, heel ruim bemeten is. Zo zijn er theaters waar je de tribune helemaal kunt inklappen om een vlakke vloer te maken. Vandaag kwamen we aan in Den Haag in theater de Regentes, een oud zwembad uit 1920 in ArtDeco stijl, dat in 1995 is verbouwden sindsdien dienst doet als theater. Vermeldenswaardig is het feit dat het pand was afgekeurd en op de lijst stond om te worden gesloopt! Buurtbewoners hebben een plan gemaakt om het te bewaren en het een culturele bestemming te geven, en zo onstond het huidige theater. Het heeft mede door de hoogte een geweldige akoestiek, en veel details van het zwembad zijn nog bewaard gebleven en zichtbaar (en in de kleedkamers ook nog eh…’ruikbaar;-). Zo zie je op balkonhoogte allemaal deurtjes waar de kleedhokjes zich bevonden. Beneden in de kleedkamers zijn ook nog volop oude details van het statige zwembad te bewonderen (o.a. mooie antieke tegeltjes). Midden in de zaal stonden onze twee werkpaarden van de middag; twee identieke Steinway B’s. Alle lampen hingen al en waren gesteld, en bovendien stonden de microfoons ook al klaar. We konden na een kopje koffie zo aan de slag om de vleugels en de akoestiek uit te proberen.Het vloeroppervlak was enorm, en aan vier zijden stonden stoelen opgesteld.Deze moesten echter weg; de rij bij de kassa was zo lang, en de belangstelling om het concert liggend mee te maken zo groot dat ze een deel van de stoelen moesten weghalen om ruimte te creeren voor de ‘liggers’. En de variatie was groot, er waren matjes, slaapzakken, maar ook het ouderwetse maar nog steeds goedvertrouwde opblaasluchtbed was aanwezig. Na een korte toelichting over het Canto Ostinato aan het publiek (met wederom een ander verhaal ) begonnen we aan de reis van de Canto in Den Haag. Niet wetende hoe lang de reis ditmaal zou duren, begonnen we zoals gebruikelijk in complete duisternis. Toen het wat lichter werd gaandeweg konden we de vlakte om ons heen goed bekijken. Overal waar je keek zag je liggende mensen. Zo af en toe kwam er eentje overeind omeven van ligpositie te veranderen of even naar ons te kijken. De muziek klonk alom, en na bijna 2 uur nonstop spelen eindigde we op de gebruikelijke manier,ondersteund door de complete duisternis was het weer een shock om bij de eindbestemming te zijn aangekomen. Canto Ostinato in Den Haag was een groot succes, na afloop met veel mensen gepraat, velen kende het stuk al, maar deze uitvoering en dan zo liggend te ervaren was toch een extra dimensie! Kortom,missie geslaagd en op naar het volgende theater.

Vandaag speelden we ons eerste vroege concert in Emmen. De avond ervoor hadden we een etentje bij vrienden in Veldhoven dus hadden we
besloten om op zaterdagavond al te gaan rijden in de richting van Emmen en daar een hotel te nemen. En om even vooruit te lopen: ‘s Nachts reden we dus in het aardedonker (weinig lantarenpalen daar in het Noorden;-), ‘s morgens in dichte mist terug…Erg veel verschil was er niet, rijden in het donker of in de mist,  in beide gevallen trekt het
 landschap aan je voorbij zonder dat je het zelf echt merkt. Na een prima nachtrust in een plaatselijk hotel op naar De Muzeval. Ik herkende het theater nog van vroeger. De Muzeval is een van de weinige theaters in Nederland waar je zo duidelijk de weg naar toe vindt als artiest, overal goeie bordjes! 
Ter plaatse eerst even naar het toneel gelopen, Mark onze technicus
was nog bezig samen met de techniek van het theater om alles in orde te 
maken voor de voorstelling van 11.30 uur. Na een korte blik naar de
 vleugels, een Steinway D concertvleugel en een Yamaha C7, tijd voor een kopje koffie in de gezellige artiestenfoyer. Netjes overal Wifi
 aangekondigd, zelfs in het Russisch!

Rond 11.40 kregen we aanvang en begonnen we aan de Canto in Emmen. Uiteraard niet voordat ik iets had verteld over het stuk, ditmaal een iets andere uitleg, ik maakte de vergelijking met een lange autoreis naar Frankrijk: stel, je gaat op 
reis met een kaart, maar je weet niet elke route je neemt, dat zie je 
onderweg wel, maar je reist ook met een aantal andere mensen mee, en
 ook nog met twee voertuigen, die samen naast elkaar blijven rijden, op exact een meter afstand van elkaar. Gedurende de reis bepaal je samen
 waar je heengaat, maar zonder praten, dat doe je door elkaar
 aan te voelen en door voortdurend bij te sturen, aan elkaar aan te passen
 zodat je niet tegen elkaar botst en niet uit elkaar drijft. Zo zit het Canto wel een beetje in elkaar, de partituur als routekaart, de piano als
 auto, de musici als bestuurders, de klank als het landschap en de reis als het concert.

De zaal in Emmen heeft van nature al best een 
aardige akoestiek, niet zo droog als de meeste theaterzalen.
 Er waren ongeveer 100 bezoekers bij het concert en na het applaus hebben we er een groot aantal gesproken. Tijdens het applaus hoorden we 
al roepen “prachtig”, maar na afloop hoorden we van mensen dat er
 veel tranen van ontroering waren gevallen. Na de cd verkoop hebben we nog met de directrice gesproken over volgende producties. Dus hopelijk
 tot ziens in Emmen. Tot slot naar huis gereden en met de kinderen dvd’tjes van Wallander gekeken als 
afsluiting van een geslaagde dag.